ผมเดินทางไปตรวจงานที่ระยองเป็นประจำ และเส้นทางที่ใช้บ่อยๆส่วนหนึ่งก็คือทางยกระดับบูรพาวิถีมาลงที่บางพลีแล้วเข้าถนนวงแหวนรอบนอกช่วงบางพลี-สุขสวัสดิ์จากถนนบางนา-ตราดมาลงที่ถนนสุขุมวิท

ก็มีกำหนดออกมาว่าทางช่วงนี้จะเริ่มเก็บค่าผ่านทางในวันที่ 23 มีนาคม ซึ่งก็ไม่แปลกอะไรที่จะเก็บค่าผ่านทาง ถนนวงแหวนรอบนอกช่วงบางพลี-สุขสวัสดิ์เป็นทางยกระดับไปโดยตลอดรตั้งแต่ถนนบางนา-ตราด ตัดกับถนนเทพารักษ์, ถนนศรีนครินทร์, ถนนสุขุมวิท ข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาไปถนนสุขสวัสดิ์ แล้วก็ตรงไปถนนพระราม 2 ซึ่งช่วงนี้จะยาวประมาณ 12 กิโลเมตรโดยไม่มีทางแยก
การเป็นทางยกระดับจะมีข้อดีมากที่ปริมาณการจราจรจะเพิ่มขึ้นอย่างช้าๆในเวลาที่ผ่านไปเนื่องจากช่องทางที่รถจะเข้ามาใช้ทางมีอยู่จำกัด ต่างจากทางในพื้นราบที่มีโอกาสที่ชุมชนรายทางจะขยายตัวขึ้นอย่างรวดเร็วพร้อมๆกับรถที่เข้ามาใช้ทางมากขึ้น

ถ้ารถวิ่งได้สะดวก จะเก็บเงินก็เก็บไปเถอะครับ

การเก็บค่าผ่านทางของถนนวงแหวนช่วงบางพลี-สุขสวัสดิ์จะใช้วิธีเดียวกับทางต่างระดับบูรพาวิถี คือจะรับบัตรที่ต้นทางยังไม่ต้องจ่ายเงิน จนกระทั่งไปถึงด่านปลายทางจึงคืนบัตรแและชำระค่าผ่านทาง บัตรที่ใช้จะเป็น IC Card ที่เจ้าหน้าที่จะใช้คอมพิวเตอร์ตรวจสอบว่าเรารับบัตรจากด่านไหน จากนั้นก็จะคำนวนค่าผ่านทางโดยอัตโนมัติ การทำงานรวดเร็วฉับไว จะเสียเวลาก็ตอนทอนเงินเท่านั้น

แล้วผมก็ได้มีส่วนในช่วงเวลาของการเริ่มเก็บเงินของถนนสายนี้ สิ่งที่ผมสังเกตได้ทันทีก็คือ การจราจรที่ติดขัดตรงด่านเก็บค่าผ่านทาง โดยจุดแรกที่ผมสังเกตได้คือฟากจากถนนเทพารักษ์มาตัดกับบางนา-ตราดซึ่งปกติก็ติดเป็นประจำเนื่องจากการก่อสร้างทำให้เป็นคอคอดที่บริเวณนั้น เมื่อมีการเก็บค่าผ่านทางยิ่งทำให้ติดมากขึ้น
ความจริงการเก็บค่าผ่านทางไม่น่าจะทำให้รถติดตามที่กล่าวมาแล้วว่าระบบทำงานได้อย่างฉับไวดี

จนกระทั่งผมเข้าด่านและรับบัตรผ่านทางจึงได้สังเกตเห็นอะไรบางอย่าง บัตรไม่ได้เป็น IC Card อย่างที่คาด แต่เป็นกระดาษ ตอนนั้นเป็นเวลาประมาณ 18:30 ผมไม่ได้สังเกตอะไรเพิ่มเนื่องจากต้องเร่งเครื่องเพื่อเดินทางตามปกติ
ช่วงผ่านทางลงเทพารักษ์และศรีนครินทร์ผมสังเกตเห็นว่ามีรถรอคิวยาวทีเดียว แล้วก็มาถึงทางลงสุขุมวิทซึ่งรถค่อนข้างน้อย แต่ก็ยังมีคิวยาวและนานพอที่จะใช้เวลากับเจ้าบัตรที่รับมาได้

บัตรเป็นกระดาษแผ่นเท่าๆกับใบเสร็จรับเงินค่าผ่านทางด่วนทั่วไปแต่เนื้อกระดาษหนากว่า มีข้อความพิมพ์ไว้ว่าเป็นบัตรชั่วคราวใช้แทน IC Card
มีข้อความแสดงชื่อด่านต่างๆ แล้วก็มีรอยดินสอขีดไว้ที่ "บางแก้ว" ซึ่งคงหมายถึงด่านที่ผมรับบัตรนี้มา
บัตรใบนี้มาจากเล่มที่ 99 บัตรเลขที่ 9999 ซึ่งผมไม่น่าจะได้รับบัตรเลขสวยขนาดนี้และปริมาณขนาดนี้ในวันแรกที่เปิดเก็บเงิน
สมมุติฐานที่ง่ายกว่าจะมีโอกาสตรงตามความเป็นจริงมากกว่าก็คือ บัตรนี้พิมพ์มาเหมือนๆกัน เลขเดียวกันหมด

จนกระทั่งถึงคิวของผมชำระค่าผ่านทาง เจ้าหน้าที่รับบัตรไปตามปกติ สักครู่ป้ายแสดงค่าผ่านทางขึ้นตัวเลข 65 บาทซึ่งดุแพงไปมากสำหรับระยะทาง 14 กิโลเมตรที่ผ่านมา ชั่วครู่ตัวเลขก็เปลี่ยนไปเป็น 30 บาทซึ่งสมเหตุสมผลกว่า แล้วเจ้าหน้าที่ก็ขานค่าผ่านทางตามนั้น ผมชำระค่าผ่านทางแล้วขับรถกลับบ้านพร้อมกับความคิดว่าถึงเวลาที่ผมควรจะเขียนอะไรบ้างเกี่ยวกับสิ่งที่ผมพบ

เราพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้วยการบริหารงานวิศวกรรมแบบเดิมๆที่ล้มเหลวครั้งแล้วครั้งเล่าอย่างน่าห่วงนะครับ สิ่งที่เห็นครั้งนี้ก็เหมือนกับครั้งก่อนๆคืองานยังไม่เสร็จแต่ดันทุรังจะเปิดใช้งาน
การเก็บค่าผ่านทางไม่ใช่เรื่องที่ผมคัดค้าน แต่สิ่งที่ผมไม่เห็นด้วยอย่างยิ่งก็คือระบบที่จะนำมาใช้งานนั้นยังไม่เสร็จสมบูรณ์พอที่จะใช้งาน ทางเชื่อมกับทางต่างระดับบูรพาวิถียังไม่เสร็จและยังจัดการกับลักษณะคอคอดไม่เรียบร้อย ระบบจัดเก็บที่เห็นได้ชัดว่ายังไม่สมบูรณ์พอ
และยังอาจจะมีอีกบางจุดที่เมื่อเปิดใช้งานแล้วจะแก้ไขให้เป็นปกติได้ยากหรือไม่ได้เลย
ยังคงเหมือนกับงานวิศวกรรมโครงสร้างพื้นฐานที่ผ่านๆมาหลายโครงการที่ผู้บริหารตั้งเส้นตายเปิดใช้บริการ ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องผิดปกติอะไร แต่เมื่อสาระสำคัญบางส่วนของโครงการมีเหตุล่าช้า เส้นตายนี้ก็ควรจะเลือนออกไปตามความเหมาะสม ไม่ใช่ทำเพียงแค่กดดันผู้ปฏิบัติงานให้ฝืนทำต่อไป

ตัวอย่างที่ดีที่ผมระลึกถึงเสมอมาก็คือตอนที่เรายิงดาวเทียมไทยคมดวงแรกซึ่งเมื่อถึงกำหนดการเดิมปรากฏว่าสภาพอากาศไม่อำนวย เจ้าหน้าที่ของฐานปล่อยแจ้งว่าไม่สามารถยิงส่งดาวเทียมได้ จำเป็นต้องเลื่อนออกไป ไม่ว่ากำหนดการเดิมนั้นจะสำคัญแค่ไหนก็ยิงส่งไม่ได้
และไทยคมดวงแรกก็ขึ้นสู่วงโคจรในเวลาต่อมา
การดันทุรังจะเอาให้ได้ตามกำหนดเคยมีตัวอย่างความเสียหายอย่างมากกับโครงการอวกาศของอเมริกา เมื่อยานอวกาศ Challenger ขึ้นสู่อวกาศพร้อมกับนักบินพลเรือนที่เป็นหญิงคนแรก ประธานาธิบดีเตรียมสุทรพจน์ State of the Union ที่กล่าวถึงเรื่องนี้ไว้ด้วย
แต่ Challenger ขึ้นสู่อวกาศด้วยชิ้นส่วนที่มีปัญหาจำนวนหนึ่ง แลเะปัญหานี้เป็นที่รับรู้กันแล้วด้วย แต่จำเป็นต้องดำเนินการต่อไปตามกำหนด จะด้วยเหตุไดก็แล้วแต่
กำหนดการที่ถูกให้ความสำคัญสูงกว่าขีดจำกัดทางวิศวกรรม ทำให้ State of the Union ถูกเปลี่ยนไปเป็นคำไว้อาลัยและการหยุดปฏิบัติการที่เหลือทั้งหมดของยานอวกาศชุดนี้นานแรมปี เมื่อชิ้นส่วนที่มีปัญหานั้นทำให้ถังเชื้อเพลิงหลักของ Challenger ระเบิดออกต่อหน้าต่อตาผู้คนในขณะที่ยานเร่งความเร็วจากฐานปล่อยขึ้นสู่วงโคจร

การตัดสินใจของผู้บริหารที่ละเลยการทักท้วงโดยสุจริตของผู้ปฏิบัติงานด้วยความเชี่ยวชาญ ก่อให้เกิดความเสี่ยงที่ไม่ว่าจะอธิบายด้วยกรอบสมมุติฐานไหนก็ไม่คุ้มครับ
และเราก็อยู่กับความเสียหาย, ความเสี่ยง และค่าใช้จ่ายในการบำรุงรักษาที่มากกว่าปกตินี้มาเนิ่นนานกับโครงการแบบนี้มาหลายครั้ง จากการละเลยข้อเท็จจริงทางวิศวกรรม
มลภาวะที่มาบตาพุดเป็นกรณีหนึ่งของงานวิศวกรรมโครงสร้างพื้นฐานกับการบริหารแบบนี้ที่ในที่สุดผลเสียก็แสดงตัวออกมาโดยกลบเกลือนด้วยวิธีเดิมๆที่คุ้นเคยปฏิบัติมา ได้ยาก
วันหนึ่งหากเราเข้าไปเกี่ยวข้องกับโครงสร้างพื้นฐานที่มีอันตรายสูง ความผิดพลาดเพียงครั้งเดียวก็อาจเสียหายอย่างไม่สามารถหวนคืนสภาพเดิมได้ อย่างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ หากเรายังคงธรรมเนียมการบริหารแบบนี้ไว้ ความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจะมากอย่างน่ากลัว

ก่อนที่จะไปถึงจุดนั้น เราจำเป็นจะต้องสร้างชุมชนที่เข้มแข็ง ผู้ปฏิบัติงานที่เชี่ยวชาญและศรัทธาในหน้าที่ของตนมากพอที่จะโต้แย้งกับผู้บริหาร เพื่อให้ได้โครงสร้างพื้นฐานที่ใช้งานได้ตามวัตถุประสงค์ มีสมรรถนะและค่าใช้จ่ายเหมาะสมตามที่ออกแบบไว้
และผู้บริหารจะต้องมีความรับผิดชอบมากกว่านี้ จะต้องรับรู้ว่าการตัดสินใจของตนสามารถนำไปสู่ความรับผิดชอบทั้งทางแพ่งและอาญาเท่าๆกับผู้ปฏิบัติการ