วันก่อนแวะไปเยี่ยมเพื่อนสนิทที่รู้จักกันมานานที่บ้านของเขาซึ่งเป็นอาคารสูงริมแน่น้ำเจ้าพระยา อาคารนี้เมื่อมองลงมาก็จะเห็นพื้นที่ของกรุงเทพฯบริเวณฝั่งธนบุรีเชิงสะพานพุทธฯซึ่งเป็นพื้นที่บ้านเดิมของผม
ภาพคุ้นตาของสถานที่ตางๆวันนั้นให้ควาามรู้สึกที่ต่างออกไปจากเดิมเมื่อได้นึกถึงเรื่องราวที่เกิดขึ้นกับสังคมเราในช่วงเวลานี้ เรื่องราวของคนพื้นเพต่างกัน ความคิดต่างกัน ที่กำลังมองอีกฝ่ายหนึ่งอย่างเบียดเบียน เกลียดชัง

ภาพที่เห็นตรงหน้าคือวัดประยุรวงศาวาสข้างสะพานพุทธฯ วัดที่เรียกกันแต่โบราณว่า "วัดรั้วเหล็ก" เพราะมีรั้ววัดที่ทำด้วยเหล็กสั่งจากต่างประเทศโดยเอาน้ำตาลไปแลกมา ถัดเข้าไปเป็นวัดซางตาครู้สในซอยกุฎีจีน ชุมชนโปรตุเกสเก่าแก่ตั้งแต่สมัยกรุงธนบุรี สืบเชื้อสายไปได้ถึงชุมชนโปรตุเกสสมัยกรุงศรีอยุธยาที่ติดตามทัพของพระเจ้ากรุงธนบุรีเมื่อครั้งเสียกรุง เดินอีกไม่กี่ก้าวก็ถึงศาลเจ้าแม่กวนอิม ติดกับวัดกัลยาณมิตรทีประดิษฐานหลวงพ่อโตหรือซำปอกงของชาวบ้านเชื้อสายจีน พระใหญ่นอกเมืองที่สร้างตามคติเดียวกับพระใหญ่นอกกำแพงเมืองอย่างวัดพนัญเชิง กับระฆังที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย เพียงเดินข้ามคลองไปอีกก็จะถึงมัสยิดต้นสน สุเหร่าเก่าแก่ตั้งแตสมัยกรุงศรีอยุธยา เจ้าพระยาจักรีศรีองครักษ์ นายทหารคู่พระทัยของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีฝังไว้ที่นี่ เดินย้อนมาตามถนนอรุณอมรินทร์ก็จะถึงวัดบุปผาราม สถานที่ศักดิ์สิทธิ์เหล่านี้รวมกันใกล้ๆเพียงแค่เดินถึงกันในไม่กี่นาที โบราณสถานคู่บ้านคู่เมืองมาตั้งแต่สร้างกรุงรัตนโกสินทร์หรือแม้แต่ย้อนกลับไปกว่านั้น

ทุกวันในชุมชนแห่งนี้เราจะได้เห็นวิถีชีวิตของชาวบ้านไทยธรรมดาๆ อาบังกับหม้อข้าวหมกไก่ที่ขายเพียงวันละสองชั่วโมงก็ตักหมดหม้อ ขนมฝรั่งกุฎีจีนที่มีที่มาจากโปรตุเกสเช่นเดียวกับขนม Castella ที่นางาซากิ งานบุญที่เราอาจได้พบทั้งโต๊ะอิหมาม คุณพ่อบาทหลวง และหลวงพ่อเจ้าวัดในทีเดียวกัน ศาลาตั้งศพที่มีแม่ชีคาทอลิกนั่งฟังพระอภิธรรม เยาวชนคาทอลิกทีมาเรียนพุทธศาสนาวันอาทิตย์ คนไทยซิกขที่ดับเครื่องมอเตอร์ไซค์ลงจูงเมื่อขับผ่านวัดคาทอลิก

เพื่อนฝรั่งคนหนึ่งเคยถามผมว่า เราอยู่กันแบบนี้ได้อย่างไร ตอนนั้นผมได้แต่ตอบว่า "I don't know, we just live together. We did it for a very long time.” มันเป็นเรื่องธรรมดาสามัญจนผมไม่เคยสังเกต

ไม่ใช่เพียงชุมชนย่านนี้เท่านั้นที่มีคนไทยหลากเชื้อชาติหลายศาสนามาใช้ชีวิตร่วมกัน ลูกน้องคนหนึ่งมาจากยะลาก็เล่าให้ฟังว่าบ้านเขาก็มีทั้งวัดและสุเหร่าอยู่ติดกัน เขาพูดได้ดีทั้งยาวีและไทย

ความเป็นอยูเหล่านี้มีมาเนิ่นนานตั้งแต่สมัยสยามเป็นนครรัฐย่อยๆขึนกับส่วนกลางที่มีลักษณะคล้ายจักรวรรดิ์ นครรัฐแต่ละแห่งมีเจ้าหรือสุลต่านครองนคร ส่งบรรณาการให้กับศูนย์กลางจักรวรรดิ์เพื่อแลกกับกำลังทหารจากส่วนกลางเพื่อคุ้มกันภัยภายนอก
ผมพบว่าความหลากหลายที่มีแกนกลางเดียวกันเกื้อกูลกันนี้ต่างหากที่ทำให้สังคมเราดำรงอยู่อย่างเป็นปึกแผ่นมาได้นานนับร้อยปี ไม่ใช่ความพยายามจะทำให้ทุกคนเหมือนกันไปหมดอย่างที่ลัทธิชาตินิยมทำมาแล้วและล้มเหลวมาแล้วตั้งแตสมัยก่อนสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง

ความแตกต่างทางความคิดทางการเมืองในวันนี้ เป็นความแตกต่างที่เล็กน้อยเหลือเกินเมื่อเทียบกับความแตกต่างเชื้อชาติ ศาสนาในบ้านเรา
ความแตกต่างไม่ได้ทำให้เราแตกแยกหรอก มันเป็นที่ใจของเราต่างหากที่ตั้งใจจะแยกกันหรือจะอยู่ร่วมกัน

มองย้อนไปดูบรรพบุรุษของเราที่ไม่ได้เพียงต่อสู้กับภัยนอกราชอาณาจักร แต่ยังได้สร้างสรรบ้านเมืองสงบร่มเย็นด้วยใจคอกว้างขวาง
ไม่ใช่เรื่องน่าภูมิใจหรอกครับที่ลูกหลานของท่านจะหลงเชื่อไปว่าตนเองเจริญด้วยจิตใจคับแคบ ทะเลาะกันได้แม้ด้วยเรื่องเล็กน้อยแค่นี
เอาจิตใจของคนไทยที่ผมรู้จักกลับมาเถอะครับ